Spread là gì? Các yếu tố ảnh hưởng tới spread trong giao dịch

Nhiều nhà giao dịch forex, tiền ảo, hay chứng khoán thường chỉ quan tâm đến lợi nhuận và biến động giá, mà ít để ý tới một yếu tố nhỏ nhưng có ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả cuối cùng, đó là spread. Spread không chỉ đơn thuần là khoảng chênh lệch giữa giá mua và giá bán, nó còn đại diện cho chi phí ẩn, cơ hội và rủi ro mà thị trường mang lại. Hiểu đúng về spread giúp nhà giao dịch kiểm soát chi phí, tối ưu chiến lược và chọn được sàn môi giới phù hợp nhất. Bài viết này sẽ khám phá sâu về bản chất của spread giúp nhà giao dịch có cái nhìn toàn diện và thực tiễn hơn.

1. Spread là gì?

Spread là sự chênh lệch giữa giá mua (Bid) và giá bán (Ask) của một tài sản tại cùng một thời điểm.

Trong giao dịch tài chính:

• Giá Bid là mức giá mà sàn hoặc broker mua tài sản từ bạn, đây cũng là giá bạn nhận được khi bán.
• Giá Ask là mức giá mà sàn hoặc broker bán tài sản cho bạn, cũng là giá bạn phải trả khi mua.

Nói cách khác, spread chính là chi phí bạn phải bỏ ra để tham gia vào thị trường. Dù lệnh có lời hay lỗ, spread vẫn là khoản phí ngầm không thể tránh khỏi.

Cũng giống như khi bạn ra tiệm vàng mua vàng, giá bạn mua vàng bao giờ cũng cao hơn giá bạn bán ra. Phần chênh lệch này chính là phần chi phí bạn bỏ ra để thực hiện giao dịch, và cũng là phần lợi nhuận của tiệm vàng.

2. Công thức tính Spread

Công thức:

Spread = Giá Ask – Giá Bid

Ví dụ, giá Bid EUR/USD là 1.1000 và giá Ask là 1.1002, thì Spread = 0.0002, hay còn gọi là 2pip.

Khoảng chênh lệch này chính là lợi nhuận của nhà môi giới hoặc chi phí thanh khoản mà nhà giao dịch phải chịu mỗi khi mở lệnh.

3. Các loại Spread phổ biến trên thị trường

Spread không phải lúc nào cũng cố định, nó thay đổi theo loại hình và điều kiện thị trường. Có hai loại spread chính là: spread cố định và spread thả nổi.

3.1. Spread cố định

Spread cố định là mức chênh lệch giá được giữ nguyên, không thay đổi dù thị trường biến động, thường được cung cấp bởi những sàn đóng vai trò nhà cái, trực tiếp đứng giữa lệnh mua và bán của khách hàng.

Ưu điểm:

• Dễ dự đoán chi phí: Giúp nhà giao dịch tính toán trước chi phí, phù hợp cho người mới.
• Ổn định khi lập kế hoạch giao dịch: Không cần lo lắng Spread thay đổi bất ngờ trong điều kiện thị trường bình thường. Thích hợp với chiến lược có tần suất vào lệnh cao như scalping, day trading

Nhược điểm:

• Mức spread cao hơn trung bình: Để bù rủi ro khi thị trường biến động, broker thường đặt spread cố định cao hơn spread thả nổi.
• Nguy cơ requote: Khi thị trường di chuyển quá nhanh, broker có thể tạm dừng báo giá cũ và yêu cầu nhà giao dịch chấp nhận mức giá mới.

3.2. Spread thả nổi

Spread thả nổi là loại spread thay đổi linh hoạt theo cung – cầu và thanh khoản thực tế của thị trường. Mức chênh lệch này có thể thay đổi từng giây. Được cung cấp bởi các sàn ECN/STP, nơi giá khớp trực tiếp với thanh khoản từ ngân hàng hoặc nhà cung cấp lớn. Các sàn này kiếm lợi nhuận từ phí hoa hồng thay vì chênh lệch giá.

Ưu điểm:

• Minh bạch và phản ánh thực tế: Phản ánh đúng biến động cung cầu và tính thanh khoản thực tế của thị trường.
• Chi phí thấp: Khi thanh khoản dồi dào, spread có thể rất nhỏ, thậm chí chỉ 0.1 – 0.2 pip, đặc biệt lý tưởng cho các nhà giao dịch lướt sóng.

Nhược điểm:

• Biến động khó lường: Spread có thể giãn mạnh trong các thời điểm ra tin tức, thị trường thanh khoản thấp hoặc biến động lớn.
• Rủi ro cao khi giao dịch tin: Spread giãn đột ngột có thể khiến lệnh bị quét stop-loss hoặc trượt giá nghiêm trọng.

4. Các yếu tố ảnh hưởng đến Spread trong giao dịch

Spread không cố định một cách ngẫu nhiên, nó bị chi phối bởi hàng loạt yếu tố, từ vĩ mô đến vi mô. Hiểu rõ những yếu tố này giúp nhà giao dịch lập kế hoạch, tránh bẫy và tận dụng cơ hội. Dưới đây là những yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng tới spread:

4.1. Tính thanh khoản của tài sản

Đây là yếu tố quan trọng số một. Thanh khoản là mức độ mà một tài sản có thể được mua hoặc bán nhanh chóng trên thị trường mà không làm ảnh hưởng đáng kể đến giá của nó. Tài sản có thanh khoản cao sẽ có spread thấp, vì dễ khớp lệnh.

Ví dụ: EUR/USD với hàng nghìn tỷ USD giao dịch hàng ngày, giữ spread thấp vì dễ khớp lệnh. Ngược lại, altcoin như Dogecoin thường có spread rộng do ít người tham gia.

4.2. Mức độ biến động thị trường

Khi thị trường biến động mạnh, các nhà cung cấp thanh khoản thường mở rộng Spread để giảm rủi ro. Bởi vì các nhà cung cấp thanh khoản không biết tin tức sẽ tốt hay xấu. Vì vậy để tự bảo vệ mình, họ rút lui khỏi thị trường hoặc chỉ chấp nhận giao dịch ở mức giá chênh lệch rất xa.

Ví dụ: Trong thời điểm như Non-Farm Payrolls, FOMC, hoặc tin CPI Mỹ, spread sẽ giãn rất xa.

4.3. Thời điểm giao dịch

Spread không cố định mà thay đổi theo thời gian và thanh khoản thị trường:

• Ngoại hối: Mức spread hẹp nhất thường vào phiên London – New York chồng chéo vì đây là thời điểm lượng lệnh mua bán lớn nhất trong ngày, tính thanh khoản dồi dào. Ngược lại, vào giờ thấp điểm, cuối tuần hay ngày lễ, lượng người giao dịch giảm, thanh khoản mỏng, spread giãn rộng.
• Crypto: Dù mở cửa 24/7, nhưng spread vẫn biến động theo khối lượng giao dịch. Giờ thấp điểm, thanh khoản ít, spread có thể tăng đáng kể.
• Chứng khoán: Spread thu hẹp khi thị trường mở cửa, tăng đột biến vào phút đầu và phút cuối do lệnh dồn ứ.

4.4. Đặc điểm nhà môi giới và mô hình giao dịch

Mô hình broker quyết định mức spread bạn nhận được:

• ECN: Họ chỉ là trung gian, họ cung cấp cho bạn spread thô từ thị trường liên ngân hàng và thu một khoản phí hoa hồng cố định. Spread thô có thể bằng 0, nhưng bạn vẫn phải trả phí hoa hồng. Họ kiếm lợi nhuận từ phí hoa hồng cố định nên không thao túng giá.
• Market Maker: Broker đóng vai trò nhà cái, kiểm soát cả Bid và Ask. Họ có thể cung cấp spread cố định, nhưng họ cũng có quyền nới rộng spread để kiếm lời khi thị trường biến động.
• Crypto: Sàn centralized như Binance có spread cạnh tranh nhờ volume khổng lồ, trong khi DEX như Uniswap phụ thuộc liquidity pool, dễ giãn rộng nếu pool mất cân bằng.

4.5. Tin tức và rủi ro vĩ mô

Tin tức quan trọng là nguyên nhân phổ biến nhất khiến spread giãn:

• Ngoại hối: Brexit đẩy GBP/GBP lên 50 pip trong vài phút.
• Crypto: Tweet của những người có ảnh hưởng có thể khiến Ethereum hoặc Bitcoin biến động 1–2% spread ngay lập tức.
• Chứng khoán: Earnings season làm Spread cổ phiếu tech tăng vọt.

Ngoài ra, các yếu tố vĩ mô như lãi suất, lạm phát làm biến động tăng cũng làm spread giãn.

4.6. Quy mô giao dịch và công nghệ

• Quy mô giao dịch: Những lệnh nhỏ của nhà giao dịch nhỏ lẻ hầu như không ảnh hưởng đến spread. Tuy nhiên, các lệnh lớn từ cá mập có thể nuốt hết các mức giá tốt đang có trên thị trường, khiến spread tăng lên và giá khớp lệnh bị trượt so với dự tính ban đầu.
• Công nghệ: Đường truyền nhanh và máy chủ đặt gần trung tâm giao dịch giúp spread ổn định hơn. Ngược lại, nếu kết nối mạng yếu hoặc máy chủ ở quá xa, giá có thể thay đổi liên tục, khiến việc đặt lệnh bị chậm hoặc không chính xác, đặc biệt khi giao dịch tự động hoặc theo chiến lược lướt sóng.

5. Tác động của Spread đến chiến lược giao dịch

Spread không chỉ là một loại chi phí giao dịch, mà còn là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến cách xây dựng và vận hành chiến lược của nhà giao dịch. Mỗi phong cách giao dịch sẽ cảm nhận tác động của spread khác nhau, và hiểu rõ điều này giúp tối ưu lợi nhuận, hạn chế thua lỗ không đáng có.

• Giao dịch lướt sóng: Đây là chiến lược ăn chênh lệch nhỏ, thường chỉ vài pip mỗi lệnh. Vì vậy, spread trở thành yếu tố sống còn. Nếu spread quá rộng, lợi nhuận dự kiến dễ dàng bị nuốt chửng. Do đó, các nhà giao dịch lướt sóng luôn ưu tiên những cặp có spread thấp và chọn thời điểm thị trường sôi động nhất để vào lệnh.
• Giao dịch trung hạn: Chiến lược này có biên độ lợi nhuận mục tiêu lớn hơn, nên spread không gây áp lực quá lớn. Tuy nhiên, vẫn cần tính toán điểm hòa vốn. Thông thường, mục tiêu lợi nhuận nên lớn gấp đôi tổng chi phí giao dịch để đảm bảo hiệu quả.
• Giao dịch dài hạn: Nhà đầu tư dài hạn thường ít bị ảnh hưởng bởi spread do tần suất giao dịch thấp. Tuy nhiên, khi giao dịch những tài sản có thanh khoản kém, spread có thể làm giảm đáng kể hiệu suất tổng thể nếu không quản lý tốt.

6. Cách quản lý và tối ưu chi phí Spread

• Chọn sàn môi giới uy tín và minh bạch: Luôn so sánh mức chênh lệch trung bình của các sàn khác nhau. Có thể dùng công cụ kiểm tra hoặc các nền tảng thống kê để theo dõi spread thực tế, thay vì chỉ tin vào quảng cáo của sàn.
• Giao dịch vào thời điểm thanh khoản cao: Spread thường hẹp nhất khi thị trường sôi động, như thời điểm mở cửa chính thức của các sàn chứng khoán. Ngược lại, nên tránh giao dịch vào cuối ngày hoặc kỳ nghỉ khi thanh khoản thấp, vì spread có thể giãn mạnh.
• Sử dụng công cụ hỗ trợ quản lý rủi ro: Khi biến động giá mạnh, spread thường mở rộng. Lúc này, nên dùng chỉ báo ATR để lọc tín hiệu giao dịch, tránh vào lệnh ở giai đoạn giá đang biến động mạnh. Một số nhà giao dịch chuyên nghiệp cũng áp dụng chiến lược phòng hộ để giảm tác động bất lợi khi spread giãn.
• Kiểm tra hiệu quả chiến lược bằng dữ liệu thực tế: Không nên chỉ dựa vào dữ liệu giá đóng – mở để đánh giá hiệu quả. Cần backtest trên dữ liệu tick để thấy rõ spread thực sự ảnh hưởng thế nào đến kết quả giao dịch, đặc biệt với chiến lược lướt sóng hoặc giao dịch tần suất cao.

Kết luận

Spread không chỉ là một khái niệm lý thuyết – đó là chi phí kinh doanh thực sự trong giao dịch tài chính. Cũng như một nhà hàng phải tính toán giá nguyên liệu để duy trì lợi nhuận, mỗi nhà giao dịch cần hiểu và kiểm soát chi phí phát sinh từ spread và phí hoa hồng trong từng lệnh.

Việc nắm rõ spread là gì, vì sao nó thay đổi và khi nào trở nên rủi ro là bước chuyển quan trọng từ một người giao dịch cảm tính sang một nhà giao dịch có chiến lược rõ ràng. Trước khi nhấn nút mua hay bán, hãy luôn kiểm tra mức spread hiện tại, vì chỉ một vài điểm chênh lệch nhỏ cũng có thể quyết định sự khác biệt giữa lợi nhuận và thua lỗ.

Trong thế giới tài chính đầy cạnh tranh, quản lý chi phí không kém phần quan trọng so với tìm kiếm cơ hội sinh lời. Hiểu và kiểm soát spread chính là nền tảng để tồn tại và phát triển bền vững trên thị trường.